Ασφάλεια Πολιτών και Τρομοκρατία: Πρόληψη, Πραγματικότητα και Προετοιμασία στην Ελλάδα

Στην εποχή μας η έννοια της ασφάλειας δεν περιορίζεται πια στην κλειδαριά της πόρτας ή στην προσωπική αυτοάμυνα στην καθημερινότητα. Οι απειλές έχουν πολλαπλές μορφές και το ενδεχόμενο τρομοκρατικής επίθεσης — αν και σπάνιο — αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα δημόσιας ασφαλείας που κάθε πολίτης πρέπει να γνωρίζει, να κατανοεί και να προετοιμάζεται γι’ αυτό. Αντιμετωπίζοντας αυτό το θέμα υπεύθυνα, πρέπει να συνδυάσουμε επιστημονικά δεδομένα, στατιστικές πιθανότητες, αλλά και ρεαλιστική εκτίμηση της κατάστασης στην Ελλάδα.

1. Τι σημαίνει “τρομοκρατική απειλή” με επιστημονικούς όρους

Η τρομοκρατία, από κοινωνιολογική και αστυνομική σκοπιά, δεν είναι κάποια αόριστη απειλή στα δελτία ειδήσεων. Είναι μια στοχευμένη, εσκεμμένη χρήση βίας για να προκαλέσει φόβο, πολιτική ή κοινωνική αναστάτωση, και να πετύχει συγκεκριμένους στόχους. Το μοντέλο εκτίμησης του κινδύνου για τρομοκρατικές ενέργειες βασίζεται στα εξής στοιχεία:

• Πιθανότητα (Probability): Πόσο πιθανό είναι να συμβεί ένα τέτοιο γεγονός;

• Έκθεση (Exposure): Πόσο εκτεθειμένος είναι ένας πολίτης ή ένας χώρος;

• Ευπάθεια (Vulnerability): Πόσο εύκολο είναι να πραγματοποιηθεί μια επίθεση;

• Αντίδραση (Response): Πόσο καλά είναι προετοιμασμένο ένα άτομο ή μία κοινωνία να ανταποκριθεί.

Ο συνδυασμός αυτών των τεσσάρων μεταβλητών καθορίζει τον συνολικό δείκτη κινδύνου.

2. Πόσο πιθανό είναι να συμβεί τρομοκρατική επίθεση στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα, όπως πολλές ευρωπαϊκές χώρες, δεν έχει υψηλά ποσοστά τρομοκρατικών ενεργειών σε σχέση με περιοχές που βρίσκονται σε συνεχή ένοπλη σύρραξη. Ωστόσο, η ιστορία της δείχνει ότι η απειλή δεν είναι μηδενική:

• Στη δεκαετία του 1970–1990 υπήρξαν οργανώσεις με ένοπλο χαρακτήρα.

• Το 2017, μια ομάδα επικηρυγμένων πολιτικών και διπλωματών βρέθηκε σε στοχοποίηση.

• Οι διεθνείς εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας έχουν αυξήσει την πιθανότητα έμπνευσης ατόμων μέσα από ριζοσπαστικές ιδεολογίες.

Με βάση τα στοιχεία της ευρωπαϊκής ασφάλειας και τις εκθέσεις διεθνών οργανισμών, η πιθανότητα μεγάλης τρομοκρατικής επίθεσης στην Ελλάδα παραμένει χαμηλή, αλλά υπαρκτή — ιδίως στα αστικά κέντρα και σε χώρους με μεγάλο πλήθος (π.χ. συγκοινωνίες, τουριστικά σημεία, εκδηλώσεις).

Η διεθνής εμπειρία δείχνει επίσης ότι οι σύγχρονες τρομοκρατικές ενέργειες έχουν μικρότερη διάρκεια, μεγαλύτερη απρόβλεπτη στόχευση και χρησιμοποιούν ευάλωτα σημεία όπως δημόσιοι χώροι και πλήθος άνθρωποι.

3. Πόσο είναι προετοιμασμένοι οι Έλληνες πολίτες;

Η προετοιμασία απέναντι στην τρομοκρατία είναι σε μεγάλο βαθμό προστασία από το απρόβλεπτο — και πάλι δεν έχει να κάνει με φόβο αλλά με γνώση και ασφάλεια.

Η πραγματικότητα σήμερα στην Ελλάδα είναι ότι:

• Η εκπαίδευση του κοινού για θέματα αντιμετώπισης τρομοκρατικών απειλών είναι περιορισμένη. Παρά τις προσπάθειες των αρχών και των σωμάτων ασφαλείας, ο μέσος πολίτης δεν έχει σαφή εικόνα για το πώς να αναγνωρίζει προειδοποιητικά σημάδια, πώς να συμπεριφερθεί σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης ή πώς να σχεδιάσει ασφάλεια στην καθημερινότητά του.

• Υπάρχει έλλειψη νοοτροπίας ασφάλειας σε προσωπικό και οικογενειακό επίπεδο. Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πώς να μειώσουν την έκθεσή τους σε πιθανούς κινδύνους, πώς να διαχειριστούν καθημερινές κρίσεις ή πώς να προετοιμάσουν ένα σχέδιο δράσης.

• Οι οδηγίες από ειδικούς ασφαλείας είναι διαθέσιμες, αλλά δεν είναι ευρέως διαδεδομένες. Η απουσία μιας ολοκληρωμένης παιδείας ασφάλειας στο σχολείο και στην κοινωνία καθιστά την πλειονότητα των ανθρώπων απροετοίμαστη να αντιδράσει σωστά και με σχέδιο.

Για παράδειγμα, σε περίπτωση ύποπτου περιστατικού σε δημόσιο χώρο, πολλοί πολίτες δεν γνωρίζουν τα βασικά βήματα σωστής αντίδρασης: να απομακρυνθούν με ασφάλεια, να αποφεύγουν το πλήθος, να ενημερώσουν τις αρχές με συγκεκριμένες πληροφορίες και να διατηρούν ήρεμο μυαλό για σωστές αποφάσεις.

4. Τι μπορούν να κάνουν οι πολίτες για να είναι πιο προετοιμασμένοι

a) Εκπαίδευση και ενημέρωση

Όπως στην αυτοάμυνα, έτσι και στην ασφάλεια απέναντι στην τρομοκρατία, η γνώση είναι το πρώτο όπλο:

• εκπαιδεύσεις σε πρώτες βοήθειες

• σεμινάρια αντιμετώπισης κρίσεων

• εκμάθηση για τυπικά προειδοποιητικά σημάδια
  

b) Σχέδιο έκτακτης ανάγκης

Κάθε οικογένεια πρέπει να έχει ένα σχέδιο σχετικό με ενδεχόμενα:

• πού να συναντηθεί αν χαθούν

• πώς να επικοινωνήσει

• βασικές ενέργειες στην περίπτωση σεισμού, πυρκαγιάς ή τρομοκρατικού χτυπήματος

Η ύπαρξη σχεδίου μειώνει δραστικά το άγχος και βελτιώνει την αντίδραση σε κρίση.

c) Αναγνώριση περιβάλλοντος και συμπεριφορά

Όπως διδάσκεται στο Krav Maga και στην αυτοάμυνα, η κατάσταση προσέγγισης είναι θεμελιώδης. Να γνωρίζεις τι συμβαίνει γύρω σου, να εντοπίζεις μη φυσιολογικά σημεία, και να έχεις δυνατότητα να απομακρυνθείς έγκαιρα είναι δεξιότητες που σώζουν ζωές.

5. Συμπέρασμα: Πραγματικότητα vs Προετοιμασία

Η πιθανότητα τρομοκρατικής επίθεσης στην Ελλάδα παραμένει χαμηλή σε σχέση με άλλες περιοχές, αλλά υπαρκτή και όχι αμελητέα. Η εξέλιξη των παγκόσμιων απειλών, οι διεθνείς κοινωνικοπολιτικές εντάσεις και η τεχνολογική εξάπλωση των επικοινωνιών καθιστούν ακόμα πιο σημαντική την εκπαίδευση του κοινού.

Όπως και στην αυτοάμυνα, όπου η πρόληψη και η γνώση της έννοιας του κινδύνου προστατεύουν καλύτερα από μια επίθεση, έτσι και στην ασφάλεια απέναντι στην τρομοκρατία:

• η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από την αντίδραση,

• η εκπαίδευση είναι πιο ισχυρή από τον φόβο,

• και η προετοιμασία κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην απειλή και την ασφάλεια.
  

Σε μια εποχή όπου η ασφάλεια και η καθημερινότητα διαπλέκονται, η ενημέρωση, η εκπαίδευση και η συνειδητή στάση απέναντι σε πιθανές απειλές είναι τα εργαλεία που μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα κάθε πολίτη και κάθε οικογένειας.