Από το Γκέτο στην Αυτοπροστασία — Το Krav Maga ως Ατραπός Μεταμόρφωσης του Σύγχρονου Πολίτη

Υπάρχει μια βαθιά ιστορική και φιλοσοφική διαδρομή πίσω από το Krav Maga. Μια διαδρομή που δεν ξεκινά από μια τεχνική μάχης, αλλά από μια πολύ παλαιότερη ανθρώπινη ανάγκη: την ανάγκη να μην είσαι αβοήθητος απέναντι στη βία.

Η εικόνα του «Εβραίου του γκέτο» μπορεί να χρησιμοποιηθεί εδώ όχι ως κυριολεκτική περιγραφή ενός ολόκληρου λαού, αλλά ως ιστορικό αρχέτυπο. Είναι η εικόνα του ανθρώπου που ζει ως μειονότητα, γνωρίζει ότι μπορεί να διωχθεί, να εκδιωχθεί ή να γίνει στόχος βίας και δεν διαθέτει πάντοτε τη δύναμη ή τους θεσμούς που θα μπορούσαν να εγγυηθούν την ασφάλειά του. Για αιώνες, μεγάλο μέρος της εβραϊκής ιστορικής εμπειρίας διαμορφώθηκε μέσα στη Διασπορά. Πογκρόμ, διωγμοί, εκτοπισμοί και τελικά η καταστροφή του Ολοκαυτώματος δημιούργησαν ένα συλλογικό ιστορικό τραύμα γύρω από ένα θεμελιώδες ερώτημα:

Τι συμβαίνει όταν η επιβίωσή σου εξαρτάται αποκλειστικά από την προθυμία κάποιου άλλου να σε προστατεύσει;

Κάπου μέσα σε αυτή την ιστορική πραγματικότητα εμφανίζεται μια διαφορετική αντίληψη.

Η αυτοπροστασία παύει να αποτελεί απλώς φυσικό ένστικτο και μετατρέπεται σε ευθύνη.

Από τις οργανωμένες ομάδες αυτοάμυνας εβραϊκών κοινοτήτων της Ευρώπης μέχρι τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ και των σύγχρονων Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, μπορεί κανείς να παρατηρήσει μια εντυπωσιακή μεταβολή στη σχέση ενός λαού με την ισχύ.

Ο άλλοτε διωκόμενος αποκτά κράτος. Ο άνθρωπος που εξαρτιόταν από την προστασία τρίτων αποκτά τη δυνατότητα να προστατεύσει ο ίδιος την κοινότητά του.

Ο φόβος μετατρέπεται σε ετοιμότητα. Η αδυναμία σε δυνατότητα δράσης. Η εξάρτηση σε αυτοπροστασία.

Ο σύγχρονος Ισραηλινός στρατιώτης μπορεί, υπό αυτή τη φιλοσοφική οπτική, να ιδωθεί ως σχεδόν η αντίστροφη εικόνα του αρχέτυπου του Εβραίου του γκέτο.

Πρόκειται για μια σχεδόν αλχημιστική ιστορική μετάλλαξη: από την εμπειρία της αδυναμίας προς την οργανωμένη ισχύ, από την επισφάλεια προς την αποτροπή, από την ανάγκη προστασίας προς την ικανότητα προστασίας.

Όμως εδώ ακριβώς αρχίζει το δυσκολότερο μέρος της μεταμόρφωσης.

Γιατί η κατάκτηση της δύναμης δεν αποτελεί από μόνη της ηθική ολοκλήρωση.

Η πραγματική δοκιμασία ξεκινά όταν εκείνος που κάποτε γνώρισε την αδυναμία αποκτήσει δύναμη.

Τι θα κάνει με αυτήν;

Η ιστορική μνήμη μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο αυτοπροστασίας. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να λειτουργήσει ως ηθικό όριο απέναντι στην κατάχρηση της ισχύος.

Η πραγματική υπέρβαση του παρελθόντος δεν συντελείται όταν ο καταπιεσμένος γίνεται απλώς ισχυρός. Συντελείται όταν, έχοντας πλέον τη δυνατότητα άσκησης δύναμης, αποκτά παράλληλα την ωριμότητα να γνωρίζει πότε, γιατί και μέχρι πού πρέπει να τη χρησιμοποιήσει. Και ίσως εδώ βρίσκεται μια από τις βαθύτερες φιλοσοφικές ρίζες μέσα από τις οποίες μπορούμε σήμερα να επανερμηνεύσουμε το Krav Maga.

Το Krav Maga γεννήθηκε μέσα σε έναν κόσμο πραγματικής βίας. Η ιστορία του Imi Lichtenfeld και της οργανωμένης άμυνας απέναντι στην αντισημιτική βία της Ευρώπης δεν αποτελεί απλώς το εισαγωγικό κεφάλαιο στην ιστορία ενός συστήματος αυτοάμυνας. Εκφράζει μια ολόκληρη φιλοσοφία:

Ο άνθρωπος δεν πρέπει να εκπαιδεύεται για να αγαπήσει τη βία. Πρέπει να εκπαιδεύεται ώστε να μην είναι ανήμπορος όταν η βία επιλέξει εκείνον.

Αυτή η ιδέα σήμερα μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της εβραϊκής ή της ισραηλινής ιστορικής εμπειρίας. Μπορεί να γίνει παγκόσμια.

Το Krav Maga μπορεί πλέον να ιδωθεί ως μια σύγχρονη ατραπός μεταμόρφωσης του πολίτη.

Μια διαδικασία μέσα από την οποία ο καθημερινός άνθρωπος μεταβαίνει από την άγνοια στην επίγνωση, από τον φόβο στην ετοιμότητα, από την παθητικότητα στην ικανότητα δράσης και από την απόλυτη εξάρτηση από τρίτους στην ανάληψη ενός μέρους της ευθύνης για τη δική του ασφάλεια και την ασφάλεια των ανθρώπων γύρω του.

Αυτή όμως η μετάβαση δεν πραγματοποιείται μόνο μέσα από γροθιές, λακτίσματα και τεχνικές αυτοάμυνας.

Ο πραγματικά εκπαιδευμένος άνθρωπος:

• Παρατηρεί.

• Αναγνωρίζει.

• Προβλέπει.

• Αξιολογεί.

• Θέτει όρια.

• Επικοινωνεί.

• Αποφεύγει όταν μπορεί.

• Αποκλιμακώνει όταν υπάρχει δυνατότητα.

• Ελέγχει την παρόρμησή του.

Και όταν όλες οι προηγούμενες επιλογές αποτύχουν και η δράση καταστεί αναγκαία, διαθέτει περισσότερα εργαλεία για να προστατεύσει τον εαυτό του ή κάποιον άλλον.

Γι' αυτό το σύγχρονο Krav Maga δεν μπορεί να περιορίζεται στην εκμάθηση τεχνικών μάχης.

Η πραγματική εκπαίδευση προσωπικής ασφάλειας αφορά την αντίληψη του περιβάλλοντος, την αναγνώριση κινδύνων, την πρόληψη, την επικοινωνία, τη θέσπιση ορίων, την αποκλιμάκωση, τη διαχείριση του φόβου, τη λήψη αποφάσεων υπό πίεση, τον αυτοέλεγχο, την προστασία της οικογένειας, την παροχή πρώτων βοηθειών και τελικά την ανάληψη προσωπικής ευθύνης.

Εδώ βρίσκεται η πραγματική «αλχημεία».

Δεν μετατρέπουμε έναν φιλήσυχο άνθρωπο σε πολεμιστή που αναζητά συγκρούσεις.

Μετατρέπουμε έναν ενδεχομένως απροετοίμαστο άνθρωπο σε ικανότερο άνθρωπο.

Και αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης.

Γιατί ο στόχος της αυτοπροστασίας δεν είναι η δημιουργία μιας κοινωνίας ανθρώπων που φοβούνται διαρκώς τον κόσμο ούτε ανθρώπων που αντιλαμβάνονται κάθε διαφωνία ως μάχη. Είναι ακριβώς το αντίθετο.

Είναι η δημιουργία πολιτών με επίγνωση, αυτοπεποίθηση, κρίση και αυτοέλεγχο.

Ανθρώπων που γνωρίζουν ότι η Αστυνομία, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και οι οργανωμένοι θεσμοί αποτελούν αναντικατάστατους μηχανισμούς μιας πολιτισμένης κοινωνίας, αλλά κατανοούν παράλληλα μια δύσκολη πραγματικότητα:

ανάμεσα στη στιγμή που γεννιέται ένας κίνδυνος και στη στιγμή που φτάνει η βοήθεια, υπάρχει ένα χρονικό κενό.

Και μέσα σε αυτό το κενό μπορεί να χρειαστεί να αποφασίσεις.

• Να απομακρυνθείς.

• Να προστατεύσεις ένα παιδί.

• Να καλέσεις βοήθεια.

• Να σταματήσεις μια αιμορραγία.

• Να αποκλιμακώσεις μια σύγκρουση.

• Ή, στην ακραία περίπτωση, να υπερασπιστείς τον εαυτό σου.

Εκεί η γνώση έχει αξία.

Η ψυχραιμία έχει αξία.

Η κρίση έχει αξία.

Η ικανότητα έχει αξία.

Και κυρίως, ο αυτοέλεγχος έχει αξία.

Έτσι μια ιστορική εμπειρία αυτοπροστασίας μπορεί να αποκτήσει έναν εντελώς νέο, οικουμενικό χαρακτήρα.

Από τα γκέτο της Ευρώπης και τις πρώτες οργανωμένες μορφές αυτοάμυνας, μέχρι τη δημιουργία του Krav Maga και από εκεί σε μια σύγχρονη παιδεία προσωπικής ασφάλειας, διακρίνεται ένας κοινός πυρήνας:

η άρνηση της αβοηθησίας.

Όχι η λατρεία της δύναμης.

Όχι η αναζήτηση της σύγκρουσης.

Όχι η ψευδαίσθηση του άτρωτου.

Αλλά η συνειδητή προσπάθεια του ανθρώπου να γίνει περισσότερο ικανός να προστατεύσει τη ζωή. Ίσως λοιπόν αυτή να μπορεί να αποτελέσει τη σύγχρονη παγκόσμια αποστολή του Krav Maga. Όχι απλώς να διδάξει στον κόσμο πώς να μάχεται. Αλλά να δημιουργήσει μια παγκόσμια παιδεία αυτοπροστασίας. Έναν σύγχρονο πολίτη περισσότερο παρατηρητικό, περισσότερο προετοιμασμένο, περισσότερο υπεύθυνο και, παραδόξως, λιγότερο πρόθυμο να χρησιμοποιήσει βία.

Γιατί η τελική μορφή της δύναμης δεν είναι η επιβολή. Είναι η δυνατότητα σε συνδυασμό με τον αυτοέλεγχο. Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη μεταμόρφωση που μπορεί να προσφέρει το Krav Maga στον σύγχρονο άνθρωπο:

να μπορεί να προστατεύσει χωρίς να αναζητά τη σύγκρουση, να διαθέτει δύναμη χωρίς να χρειάζεται να την επιδεικνύει και να αρνείται να παραμένει αβοήθητος χωρίς να μετατρέπεται ο ίδιος σε απειλή για τους άλλους.