Violence-as-a-Service: Η νέα βιομηχανία της βίας που στρατολογεί παιδιά

Για δεκαετίες το οργανωμένο έγκλημα βασιζόταν σε κλειστές ιεραρχίες, προσωπικές γνωριμίες και μακροχρόνια στρατολόγηση. Σήμερα όμως, σύμφωνα με τις τελευταίες αναλύσεις της Europol, το μοντέλο αυτό αλλάζει ριζικά. Η βία μετατρέπεται σε μια υπηρεσία που μπορεί να «αγοραστεί κατά παραγγελία», όπως ακριβώς κάποιος παραγγέλνει έναν οδηγό, έναν προγραμματιστή ή έναν διανομέα μέσω μιας εφαρμογής. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται Violence-as-a-Service (VaaS) και θεωρείται μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες απειλές του οργανωμένου εγκλήματος στην Ευρώπη.

Τι είναι το Violence-as-a-Service;

Το Violence-as-a-Service δεν αποτελεί μια συγκεκριμένη εγκληματική οργάνωση αλλά ένα νέο επιχειρησιακό μοντέλο.

Οι εγκληματικές οργανώσεις δεν διαπράττουν πλέον οι ίδιες τις βίαιες ενέργειες. Αντίθετα, αναθέτουν επιθέσεις, εκφοβισμούς, εμπρησμούς, απαγωγές ή ακόμη και δολοφονίες σε τρίτους, οι οποίοι αμείβονται για κάθε αποστολή.

Η Europol περιγράφει μια οργανωμένη «αλυσίδα παραγωγής εγκλήματος»:

• Ο εντολέας χρηματοδοτεί την επίθεση.

• Ο στρατολόγος βρίσκει τον δράστη.

• Ο διαμεσολαβητής παρέχει όπλα, μεταφορές, χρήματα και πληροφορίες.

• Ο εκτελεστής πραγματοποιεί την πράξη χωρίς να γνωρίζει απαραίτητα ποιος βρίσκεται πίσω από αυτήν.

Με αυτόν τον τρόπο οι εγκέφαλοι της οργάνωσης παραμένουν αόρατοι, ενώ οι φυσικοί δράστες είναι εύκολα αναλώσιμοι.

Γιατί χρησιμοποιούνται ανήλικοι;

Η μεγαλύτερη ανησυχία των ευρωπαϊκών αρχών αφορά τη συστηματική στρατολόγηση παιδιών και εφήβων.

Οι εγκληματικές οργανώσεις γνωρίζουν ότι:

• οι ανήλικοι κινούν λιγότερες υποψίες,

• αντιμετωπίζουν συχνά ηπιότερες ποινικές συνέπειες,

• επηρεάζονται ευκολότερα από υποσχέσεις χρημάτων,

• αναζητούν αποδοχή, κύρος και αίσθηση ταυτότητας,

• είναι πιο επιρρεπείς στη χειραγώγηση.

Για τις οργανώσεις αποτελούν ουσιαστικά «αναλώσιμα εργαλεία». Αν συλληφθούν ή σκοτωθούν, αντικαθίστανται εύκολα από άλλους.

Η στρατολόγηση θυμίζει πλέον βιντεοπαιχνίδι

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι η διαδικασία στρατολόγησης έχει υιοθετήσει τεχνικές από τον κόσμο των videogames.

Οι πρώτες αποστολές είναι μικρές και φαινομενικά ακίνδυνες:

• φωτογράφισε ένα αυτοκίνητο,

• παρακολούθησε ένα σπίτι,

• παράδωσε ένα πακέτο,

• μετέφερε ένα κινητό,

• βγάλε φωτογραφία έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.

Κάθε επιτυχία συνοδεύεται από πληρωμή, επαίνους ή νέες «αποστολές».

Σταδιακά οι αποστολές κλιμακώνονται:

• εκφοβισμοί,

• βανδαλισμοί,

• εμπρησμοί,

• ξυλοδαρμοί,

• ένοπλες επιθέσεις,

• ανθρωποκτονίες.

Η ψυχολογική μετάβαση γίνεται σχεδόν ανεπαίσθητα. Το παιδί δεν αντιλαμβάνεται ότι έχει ήδη ενταχθεί σε οργανωμένο εγκληματικό δίκτυο.

Οι πλατφόρμες στρατολόγησης

Οι στρατολογήσεις πραγματοποιούνται κυρίως μέσω:

• κρυπτογραφημένων εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων,

• social media,

• gaming communities,

• chat servers,

• ομάδων όπου χρησιμοποιούνται κωδικοποιημένες λέξεις, memes και emoji.

Οι εγκληματίες λειτουργούν όπως ένας σύγχρονος recruiter προσωπικού, μόνο που προσλαμβάνουν παιδιά για εγκληματικές πράξεις.

Το παράδειγμα του Foxtrot Network

Η σουηδική εγκληματική οργάνωση Foxtrot Network έχει αναδειχθεί σε χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του μοντέλου.

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές έρευνες, η οργάνωση φέρεται να στρατολογεί ακόμη και παιδιά ηλικίας 15 ετών για σοβαρές εγκληματικές ενέργειες, δίνοντας εντολές εξ αποστάσεως μέσω κρυπτογραφημένων εφαρμογών. Οι φυσικοί αυτουργοί πολλές φορές δεν γνωρίζουν ούτε ποιος είναι ο πραγματικός εντολέας ούτε ποιον εξυπηρετούν.

Οι κίνδυνοι για τους ανηλίκους

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στη σύλληψη.

Ένας ανήλικος που εισέρχεται σε αυτόν τον κύκλο αντιμετωπίζει:

• ψυχολογική εξάρτηση από την εγκληματική ομάδα,

• οικονομική εξάρτηση από τα εύκολα χρήματα,

• εκβιασμό μέσω προσωπικών στοιχείων ή βίντεο,

• απειλές κατά της οικογένειάς του,

• σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο,

• ποινικό μητρώο που επηρεάζει ολόκληρη τη μελλοντική του ζωή.

Οι εγκληματικές οργανώσεις δεν επιτρέπουν εύκολη αποχώρηση.

Οι κίνδυνοι για τους ενήλικες

Το Violence-as-a-Service δεν απειλεί μόνο τα παιδιά.

Αυξάνει σημαντικά:

• τις πληρωμένες επιθέσεις,

• τους εμπρησμούς επιχειρήσεων,

• τους εκβιασμούς,

• τις δολοφονίες κατά παραγγελία,

• τη χρήση νέων δραστών που δεν έχουν καταγραφεί από τις αρχές,

• τη δυσκολία ταυτοποίησης των πραγματικών οργανωτών.

Η ανωνυμία του διαδικτύου επιτρέπει σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται σε άλλη χώρα να οργανώσει μια επίθεση μέσα σε λίγες ώρες χωρίς να συναντήσει ποτέ τον δράστη.

Προειδοποιητικά σημάδια στρατολόγησης

Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν παρατηρούν:

• ξαφνικά μεγάλα χρηματικά ποσά,

• ακριβά αντικείμενα χωρίς εξήγηση,

• υπερβολική μυστικότητα στις διαδικτυακές συνομιλίες,

• χρήση πολλών κρυπτογραφημένων εφαρμογών,

• νέες παρέες που δεν γνωρίζει η οικογένεια,

• συχνές νυχτερινές έξοδοι,

• αλλαγή συμπεριφοράς,

• απομόνωση,

• επιθετικότητα,

• συνεχείς αναφορές σε «δουλειές», «αποστολές» ή «εύκολα χρήματα».

Μέτρα πρόληψης

Η πρόληψη ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί ο στρατολόγος.

Στην οικογένεια

• Ανοιχτή επικοινωνία χωρίς φόβο ή τιμωρία.

• Ενδιαφέρον για την ψηφιακή ζωή του παιδιού.

• Συζήτηση για τους κινδύνους του grooming και της χειραγώγησης.

• Καλλιέργεια αυτοεκτίμησης ώστε το παιδί να μη χρειάζεται να αναζητά αποδοχή σε επικίνδυνες ομάδες.

Στο σχολείο

• Εκπαίδευση στον ψηφιακό γραμματισμό.

• Αναγνώριση τεχνικών χειραγώγησης.

• Ενημέρωση για τη λειτουργία των εγκληματικών δικτύων.

• Ανάπτυξη δεξιοτήτων λήψης αποφάσεων και αντίστασης στην πίεση των συνομηλίκων.

Στην κοινωνία

• Συνεργασία σχολείων, οικογενειών και αστυνομικών αρχών.

• Ταχύτερος εντοπισμός λογαριασμών στρατολόγησης.

• Συνεργασία των τεχνολογικών εταιρειών με τις διωκτικές αρχές για την ανίχνευση εγκληματικών δικτύων.

Συμπέρασμα

Το Violence-as-a-Service αποτελεί μία από τις πιο ανησυχητικές εξελίξεις του σύγχρονου οργανωμένου εγκλήματος. Η βία δεν απαιτεί πλέον προσωπική σχέση μεταξύ εντολέα και δράστη· μπορεί να οργανωθεί εξ αποστάσεως, μέσα από μια οθόνη, με ανώνυμες πληρωμές και με στρατολόγηση παιδιών που αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμα εργαλεία.

Η μεγαλύτερη άμυνα απέναντι σε αυτή τη νέα μορφή εγκληματικότητας δεν είναι μόνο η αστυνόμευση. Είναι η ενημέρωση, η εκπαίδευση, η ανάπτυξη κριτικής σκέψης και η στενή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών. Όσο νωρίτερα ένας νέος μάθει να αναγνωρίζει τη χειραγώγηση, τις ψεύτικες υποσχέσεις και τις τεχνικές στρατολόγησης, τόσο δυσκολότερο γίνεται για το οργανωμένο έγκλημα να τον μετατρέψει σε ένα ακόμη «εργαλείο» της εγκληματικής του αλυσίδας.