Όταν η βία βρίσκεται δίπλα μας: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι νέοι πριν βρεθούν απέναντι σε μια πραγματική απειλή

Το απόγευμα της 18ης Αυγούστου, στον Άγιο Δημήτριο, ένας 18χρονος που περπατούσε για να πάει στην προπόνησή του βρέθηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα αντιμέτωπος με μια κατάσταση που κανένας νέος άνθρωπος δεν θα έπρεπε να βιώσει.

Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιευθεί, ένας 23χρονος τον πλησίασε και απαίτησε να του παραδώσει ό,τι είχε πάνω του. Η κατάσταση εξελίχθηκε σε βίαιη σύγκρουση και ο 18χρονος τραυματίστηκε με αιχμηρό αντικείμενο στο πρόσωπο και στην πλάτη. Χρειάστηκε νοσηλεία και ράμματα. Ο φερόμενος δράστης συνελήφθη. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ο νεαρός επέστρεψε ζωντανός στην οικογένειά του.

Το περιστατικό συνέβη λίγα μόλις μέτρα από έναν χώρο στον οποίο καθημερινά εκπαιδεύουμε παιδιά, εφήβους και ενήλικες.

Δεν το αναφέρουμε για να δημιουργήσουμε φόβο. Ούτε για να χρησιμοποιήσουμε ένα πραγματικό περιστατικό βίας ως ευκαιρία προβολής. Το αναφέρουμε γιατί όταν κάτι τόσο σοβαρό συμβαίνει στη γειτονιά μας, έχουμε την ευθύνη να μετατρέψουμε τη γνώση και την εμπειρία μας σε χρήσιμη ενημέρωση.

Και ίσως είναι μια καλή στιγμή να μιλήσουμε για κάτι που συχνά χάνεται μέσα στις συζητήσεις περί «αυτοάμυνας»:

Στον πραγματικό κόσμο, ο στόχος δεν είναι να κερδίσεις μια μάχη. Ο στόχος είναι να μη χάσεις τη ζωή σου εξαιτίας της.

Η βία δεν μοιάζει με προπόνηση

Όταν παρακολουθούμε μια τεχνική αυτοάμυνας σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον, γνωρίζουμε ποιος θα επιτεθεί, περίπου πώς θα επιτεθεί και ότι η άσκηση κάποια στιγμή θα σταματήσει.

Ο δρόμος δεν λειτουργεί έτσι.

Μια πραγματική επίθεση μπορεί να ξεκινήσει χωρίς προειδοποίηση. Μπορεί να υπάρχουν περισσότεροι δράστες. Μπορεί να υπάρχει όπλο που αρχικά δεν φαίνεται. Μπορεί να υπάρξει πτώση, σοβαρός τραυματισμός ή εμπλοκή τρίτων.

Και όταν εμφανιστεί μαχαίρι ή άλλο αιχμηρό αντικείμενο, οι συνέπειες μιας λανθασμένης απόφασης μπορούν να γίνουν δραματικές μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Γι' αυτό η πρώτη και σημαντικότερη αρχή που πρέπει να μάθουμε στα παιδιά και στους νέους είναι απλή:

Η αποφυγή μιας μάχης δεν είναι δειλία. Είναι επιτυχής αυτοπροστασία.

Το κινητό αντικαθίσταται. Η ζωή όχι.

Σε μια ληστεία υπό την απειλή όπλου πρέπει να γίνει μια δύσκολη αλλά απαραίτητη διάκριση.

Άλλο πράγμα είναι η προστασία της ζωής μας και άλλο η προστασία της περιουσίας μας.

Ένα κινητό τηλέφωνο, ένα ρολόι, ένα πορτοφόλι, ένα ζευγάρι παπούτσια ή μια τσάντα μπορούν να αντικατασταθούν. Ένας σοβαρός τραυματισμός όχι πάντα. Η αυθόρμητη αντίδραση «δεν θα του τα δώσω» είναι ανθρώπινη. Μπορεί όμως να μετατρέψει μια ληστεία αντικειμένων σε μάχη για τη ζωή.

Κανένα άρθρο δεν μπορεί να δώσει μία απόλυτη οδηγία για κάθε περιστατικό βίας. Οι συνθήκες αλλάζουν από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο και ένας δράστης μπορεί να είναι απρόβλεπτος ακόμη και όταν το θύμα συνεργάζεται.

Υπάρχει όμως μία αρχή που αξίζει να μείνει:

Δεν διακινδυνεύουμε τη ζωή μας για να υπερασπιστούμε αντικείμενα.

Το μαχαίρι αλλάζει τα πάντα

Υπάρχει μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση γύρω από την αυτοάμυνα απέναντι σε μαχαίρι: ότι αν κάποιος γνωρίζει αρκετές τεχνικές, μπορεί να ελέγξει με ασφάλεια την κατάσταση.

Δεν υπάρχει τέτοια εγγύηση.

Ένα αιχμηρό αντικείμενο μπορεί να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό σε ελάχιστο χρόνο. Η επίθεση μπορεί να είναι γρήγορη, επαναλαμβανόμενη, χαοτική και πολύ διαφορετική από αυτό που κάποιος φαντάζεται.

Γι' αυτό, όταν υπάρχει δυνατότητα ασφαλούς διαφυγής, η απόσταση είναι πολύτιμη.

Απομάκρυνση. Εμπόδια ανάμεσα σε εμάς και στον δράστη. Κίνηση προς κόσμο ή ασφαλή χώρο. Αναζήτηση βοήθειας.

Η φυσική αντιπαράθεση απέναντι σε ένοπλο άτομο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως έσχατη ανάγκη όταν δεν υπάρχει ασφαλής δυνατότητα διαφυγής και απειλείται άμεσα η ζωή, όχι ως η πρώτη επιλογή επειδή κάποιος πιστεύει ότι «ξέρει να παλεύει».

Η αυτοπροστασία αρχίζει πριν από την επίθεση

Η σημαντικότερη ίσως δεξιότητα δεν είναι μια γροθιά, μια λαβή ή μια τεχνική αφοπλισμού.

Είναι η αντίληψη. Να παρατηρώ το περιβάλλον μου χωρίς να ζω φοβισμένος μέσα σε αυτό.

Ποιος βρίσκεται γύρω μου; Ποιος αλλάζει πορεία όταν αλλάζω κι εγώ; Υπάρχει κάποιος που επιχειρεί να μειώσει επίμονα την απόσταση; Υπάρχει ανοιχτό κατάστημα ή κόσμος κοντά μου; Πού θα κινηθώ αν αισθανθώ ότι κάτι δεν πάει καλά; Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άγνωστος είναι απειλή.

Σημαίνει ότι δεν παραδίδουμε ολοκληρωτικά την προσοχή μας στην οθόνη του κινητού, ιδιαίτερα όταν περπατάμε μόνοι, αργά το βράδυ ή σε απομονωμένο σημείο. Η επαγρύπνηση δεν πρέπει να δημιουργεί φοβισμένους ανθρώπους.

Πρέπει να δημιουργεί ανθρώπους που αντιλαμβάνονται νωρίτερα.

Και το «νωρίτερα» έχει τεράστια σημασία, γιατί όσο νωρίτερα αναγνωριστεί μια πιθανή απειλή, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν.

Αν κάτι σου φαίνεται λάθος, επιτρέπεται να φύγεις

Ιδιαίτερα στους νέους πρέπει να διδάξουμε κάτι που συχνά παραλείπουμε:

Δεν είσαι υποχρεωμένος να είσαι ευγενικός με έναν άγνωστο που σε κάνει να αισθάνεσαι ότι κινδυνεύεις.

Μπορείς να αλλάξεις πεζοδρόμιο.

Μπορείς να μπεις σε ένα κατάστημα.

Μπορείς να πλησιάσεις άλλους ανθρώπους.

Μπορείς να αρνηθείς να πλησιάσεις κάποιο όχημα.

Μπορείς να απομακρυνθείς από κάποιον που επιμένει να σου μιλά.

Μπορείς να φωνάξεις και να ζητήσεις βοήθεια.

Δεν χρειάζεται να περιμένεις να αποδειχθεί ότι κάποιος είχε κακές προθέσεις για να πάρεις απόσταση.

Η κοινωνική ευγένεια είναι σημαντική. Η προσωπική ασφάλεια προηγείται.

Αν η ληστεία έχει ήδη αρχίσει

Εδώ οι αποφάσεις γίνονται πολύ δυσκολότερες. Το πρώτο ζητούμενο είναι να μη μετατραπεί μια απαίτηση για αντικείμενα σε σοβαρό τραυματισμό.

Αποφεύγουμε τις απότομες κινήσεις που μπορεί να παρερμηνευθούν. Δεν επιχειρούμε να αποδείξουμε ότι είμαστε πιο δυνατοί. Δεν προκαλούμε έναν άνθρωπο που κρατά όπλο για να προστατεύσουμε ένα αντικείμενο.

Παρατηρούμε, όσο μπορούμε, τις δυνατότητες ασφαλούς απομάκρυνσης και προσπαθούμε να δημιουργήσουμε απόσταση όταν αυτό μπορεί να γίνει χωρίς να αυξήσει άμεσα τον κίνδυνο. Και πρέπει να δεχτούμε κάτι δύσκολο:

Δεν υπάρχει εγχειρίδιο που να προβλέπει κάθε αντίδραση ενός βίαιου ανθρώπου.

Η αυτοπροστασία δεν είναι μαθηματική εξίσωση. Είναι διαχείριση κινδύνου κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Αν είσαι μαζί με φίλο που δέχεται επίθεση

Η γενναιότητα χωρίς σχέδιο μπορεί να δημιουργήσει δεύτερο θύμα.

Αν υπάρχει ένοπλος δράστης, δεν τρέχουμε μηχανικά προς τη συμπλοκή επειδή θέλουμε να βοηθήσουμε. Αναζητούμε ασφαλές σημείο, καλούμε άμεσα το 112, ενημερώνουμε καθαρά για το σημείο, τον αριθμό των εμπλεκομένων και την ύπαρξη όπλου και ζητάμε βοήθεια από άλλους ανθρώπους. Αν ο δράστης απομακρυνθεί, τότε η προτεραιότητα αλλάζει:

ασφάλεια – βοήθεια – αιμορραγία – ιατρική φροντίδα.

Μετά το μαχαίρι, ο χρόνος μετρά διαφορετικά

Η λήξη της επίθεσης δεν σημαίνει ότι τελείωσε ο κίνδυνος. Ένας τραυματισμένος άνθρωπος μπορεί να έχει σοβαρή αιμορραγία ακόμη κι αν αρχικά βρίσκεται σε εγρήγορση και μιλά.

Πριν πλησιάσουμε, πρέπει πρώτα να βεβαιωθούμε ότι το σημείο είναι ασφαλές και ότι ο δράστης δεν αποτελεί ακόμη απειλή.

Καλούμε άμεσα το 112 και ακολουθούμε τις οδηγίες των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης.

Σε εμφανή σοβαρή εξωτερική αιμορραγία εφαρμόζουμε σταθερή, άμεση πίεση στο τραύμα με κατάλληλο υλικό, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια. Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες πρώτων βοηθειών δίνουν έμφαση στην άμεση αντιμετώπιση της σοβαρής αιμορραγίας με πίεση και, όπου ενδείκνυται και υπάρχει η κατάλληλη γνώση και εξοπλισμός, με αιμοστατικά υλικά ή tourniquet. Και κάτι εξαιρετικά σημαντικό:

Αν υπάρχει αντικείμενο καρφωμένο μέσα στο σώμα, δεν το αφαιρούμε.

Περιμένουμε την εξειδικευμένη βοήθεια και ακολουθούμε τις οδηγίες των επαγγελματιών υγείας. Οι πρώτες βοήθειες δεν είναι μια «έξτρα» γνώση. Σε περιστατικά σοβαρής βίας μπορούν να αποτελέσουν μέρος της ίδιας της αυτοπροστασίας.

Τι πρέπει τελικά να διδάσκουμε στους νέους;

Ίσως χρειάζεται να επανεξετάσουμε συνολικά τι εννοούμε όταν λέμε ότι θέλουμε ένα παιδί ή έναν έφηβο να «μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό του».

Δεν αρκεί να ξέρει να χτυπά.

Πρέπει να ξέρει να παρατηρεί.

Να αναγνωρίζει μια κατάσταση που κλιμακώνεται.

Να βάζει όρια.

Να λέει όχι.

Να απομακρύνεται χωρίς να αισθάνεται ότι «δειλιάζει».

Να μην παρασύρεται από τον εγωισμό ή την παρέα σε περιττές αντιπαραθέσεις.

Να γνωρίζει πότε ένα αντικείμενο δεν αξίζει να υπερασπιστεί.

Να ζητά βοήθεια.

Να γνωρίζει βασικές πρώτες βοήθειες.

Και, όταν δεν υπάρχει πλέον ασφαλής εναλλακτική και η ζωή του απειλείται άμεσα, να έχει όσο το δυνατόν περισσότερα εφόδια για να αντιδράσει.

Αυτό είναι ένα πολύ ευρύτερο μοντέλο αυτοπροστασίας από το «μάθε να πολεμάς».

Είναι εκπαίδευση στη λήψη αποφάσεων.

Δεν θέλουμε μια γενιά που φοβάται τον δρόμο

Ένα περιστατικό όπως αυτό του Αγίου Δημητρίου μπορεί εύκολα να οδηγήσει στο άλλο άκρο: στον φόβο. Δεν είναι αυτός ο στόχος. Οι περισσότεροι περίπατοι θα τελειώσουν χωρίς κανένα συμβάν. Οι περισσότεροι άνθρωποι που θα συναντήσουμε δεν αποτελούν απειλή. Η κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν αντιμετωπίζουμε κάθε άγνωστο ως πιθανό εχθρό.

Η λύση λοιπόν δεν είναι να μάθουμε στα παιδιά μας να φοβούνται.

Είναι να τα μάθουμε να αντιλαμβάνονται χωρίς να πανικοβάλλονται, να αξιολογούν χωρίς να παραλύουν και να ενεργούν χωρίς να παρασύρονται από τον εγωισμό τους.

Και εδώ υπάρχει μια ευθύνη που ξεπερνά τις σχολές αυτοάμυνας.

Αφορά τις οικογένειες, τα σχολεία, τους αθλητικούς συλλόγους, τους εκπαιδευτικούς οργανισμούς, τις υπηρεσίες ασφαλείας και τελικά ολόκληρη την κοινότητα.

Δεν αρκεί να λέμε στους νέους «να προσέχετε».

Πρέπει να τους μάθουμε τι σημαίνει προσέχω.

Μια τελευταία σκέψη

Ο 18χρονος εκείνο το απόγευμα δεν έκανε κάτι ασυνήθιστο.

Πήγαινε στην προπόνησή του.

Ακριβώς γι' αυτό το περιστατικό μας αγγίζει τόσο έντονα.

Γιατί μας θυμίζει ότι μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν κλείνει ραντεβού. Μπορεί να εμφανιστεί σε έναν δρόμο που έχουμε περπατήσει εκατοντάδες φορές, σε μια συνηθισμένη ώρα, μέσα σε μια απολύτως συνηθισμένη ημέρα.

Η απάντηση όμως δεν μπορεί να είναι ο φόβος.

Πρέπει να είναι η γνώση, η πρόληψη, η εκπαίδευση, η ψυχραιμία και η κοινωνική ευθύνη.

Δεν θέλουμε οι νέοι μας να μάθουν να φοβούνται τον δρόμο.Θέλουμε να μάθουν να τον διαβάζουν.

Να αναγνωρίζουν έγκαιρα μια επικίνδυνη κατάσταση. Να αποφεύγουν περιττές συγκρούσεις. Να μην αφήνουν τον εγωισμό να αποφασίζει για τη ζωή τους. Να ξέρουν πότε πρέπει να φύγουν, πότε πρέπει να ζητήσουν βοήθεια και τι μπορούν να κάνουν όταν ένας άνθρωπος δίπλα τους τραυματιστεί.

Γιατί στην πραγματική αυτοπροστασία δεν υπάρχει μετάλλιο για εκείνον που έμεινε και πολέμησε.

Υπάρχει ένας πολύ πιο σημαντικός στόχος:

να επιστρέψεις ασφαλής στο σπίτι σου.